Kalkulator odsetek ustawowych

Odsetki ustawowe to stawka, którą stosujesz wtedy, gdy strony niczego nie ustaliły w umowie. Nie musisz udowadniać, że spóźnienie kosztowało Cię pieniądze — wystarczy, że dłużnik zapłacił po terminie. Wysokość stawki wynika wprost z przepisów i zmienia się razem ze stopą referencyjną NBP.

Polskie prawo zna kilka rodzajów odsetek i mylenie ich to najczęstszy błąd przy wystawianiu noty odsetkowej. Za spóźnioną fakturę między firmami należą się zwykle odsetki z ustawy o transakcjach handlowych, a nie te z Kodeksu cywilnego — a różnica sięga dziś 13,75% wobec 9,25%.

Podstawa to art. 481 § 2 Kodeksu cywilnego. Stawka wynosi stopę referencyjną NBP powiększoną o 5,5 punktu procentowego, czyli obecnie 9,25% rocznie. Należą się od każdej spóźnionej zapłaty pieniężnej: od pożyczki między osobami prywatnymi, od zasądzonego odszkodowania, od zwrotu kaucji.

Odsetki biegną od dnia następnego po terminie płatności do dnia zapłaty włącznie. Faktura z terminem 15 stycznia opłacona 20 stycznia to pięć dni odsetek, a nie sześć. Ta jedna granica przesuwa każdą kwotę, więc kalkulator liczy ją dokładnie tak, jak robią to sądy.

Art. 359 § 2 Kodeksu cywilnego, stopa referencyjna plus 3,5 punktu procentowego, dziś 7,25%. To nie jest kara za spóźnienie, tylko wynagrodzenie za to, że ktoś korzysta z Twoich pieniędzy. Stosujesz je, gdy umowa przewiduje oprocentowanie, ale nie mówi, jakie — na przykład przy pożyczce z zapisem „pożyczka oprocentowana".

Jedna transakcja może rodzić oba rodzaje naraz: odsetki kapitałowe za czas trwania pożyczki i odsetki za opóźnienie od dnia, w którym miała zostać zwrócona.

Jeśli obie strony są przedsiębiorcami, a faktura dotyczy dostawy towaru albo usługi, to należą się odsetki z ustawy z 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom. Są wyraźnie wyższe: 13,75% rocznie, a dla dłużnika będącego publicznym podmiotem leczniczym 11,75%.

Ta stawka rządzi się inną zasadą niż pozostałe i tu najłatwiej się pomylić. Jest stała przez całe półrocze. Bierze się stopę referencyjną NBP z 1 stycznia albo z 1 lipca, dolicza 10 punktów procentowych i ogłasza obwieszczeniem. Obniżka stóp w marcu nie zmienia stawki handlowej ani o grosz — ta poczeka do 1 lipca. Kalkulator trzyma tę stawkę jako osobną serię, więc nie policzy Ci jej „na bieżąco".

Poza odsetkami przysługuje Ci też rekompensata za koszty odzyskiwania należności: 40, 70 albo 100 euro, zależnie od wysokości długu.

Zaległość wobec urzędu skarbowego liczy się według art. 56 Ordynacji podatkowej: dwukrotność stopy lombardowej NBP plus 2 punkty procentowe, ale nie mniej niż 8 %. Dziś daje to 10,50%. Stawka obniżona to 5,25% przy dobrowolnej korekcie, podwyższona 15,75% po kontroli.

Odsetki podatkowe mają dwie odrębności, o których łatwo zapomnieć. Kwotę zaległości i sam wynik zaokrągla się do pełnych złotych, a odsetek nie nalicza się w ogóle, jeśli nie przekraczają 8,70 zł. Szczegółowo opisujemy to w kalkulatorze odsetek od zaległości VAT, gdzie znajdziesz też warunki obniżonej stawki.

Wzór jest jeden dla wszystkich rodzajów:

odsetki = kwota × liczba dni × stawka ÷ 365

Rok ma zawsze 365 dni, także przestępny — tak brzmi wzór z Ordynacji podatkowej i taka jest dominująca praktyka w sprawach cywilnych.

Trudność zaczyna się wtedy, gdy stopa zmieniła się w trakcie opóźnienia, a przy dłuższym czekaniu na przelew zmienia się prawie zawsze. Wtedy nie wolno wziąć jednej stawki do całego okresu. Trzeba podzielić czas na przedziały według dat zmian, policzyć każdy osobno i zsumować. Kalkulator robi to sam i pokazuje rozbicie — możesz je skopiować i wkleić do wezwania do zapłaty, bo wiersze sumują się dokładnie do podanej kwoty.

Strony mogą ustalić własną stawkę (art. 353¹ KC), ale nie dowolnie wysoką. Odsetki maksymalne za opóźnienie to dwukrotność stawki ustawowej za opóźnienie, czyli 18,50%. Odsetki maksymalne kapitałowe to dwukrotność stawki kapitałowej, czyli 14,50%.

Zapis przewidujący więcej nie jest nieważny w całości — jest nieważny w części przekraczającej próg, więc wierzycielowi należą się odsetki maksymalne. Kalkulator policzy każdą stawkę, jaką wpiszesz, ale wyższą od progu wyraźnie oznaczy i pokaże obie liczby.